Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)

Dưới đây là những nét cơ bản của Quy chế mới theo định hướng Luật SmartCode cho khu vực sông Trường Định. Quy chế này phân chia vùng hạ lưu này thành các vùng T, từ T1 đến T6 và vùng ven sông TS và TC. Trong mỗi vùng T, các tác giả đã đề xuất các tiêu chí riêng đặc biệt phù hợp cho sự phát triển đô thị mỗi vùng. Ngoài ra trong quy chế này tác giả còn đề xuất tích hợp các kiểu mẫu vào mỗi vùng T, cung cấp khả năng mềm dẻo hơn cho quy chế nhằm đảo bảo sự đa dạng cho hình thức đô thị của khu vực nghiên cứu.

Tổng quan về luật SmartCode

Trong một số tài liệu trước đây, tác giả đã giới thiệu SmartCode và luật quản lý đô thị dựa theo hình thức (form-based codes – FBCs), nên trong bài báo này tác giả chỉ nêu tóm tắt các nét chính của SmartCode và FBCs. FBCs là một phương pháp kiểm soát sự xây dựng để đạt đến một hình thức đô thị cụ thể. FBCs tạo ra môi trường công cộng có thể dự đoán trước chủ yếu bằng cách kiểm soát không gian hình thể mà ít cần chú ý đến chức năng sử dụng đất. Ngoài ra FBCs đề cập đến mối quan hệ giữa mặt đứng công trình và không gian công cộng (public realm), mối quan hệ qua lại giữa hình thức và khối tích của tòa nhà, tỷ lệ và loại đường phố và khối phố (block). Không nên nhầm lẫn FBCs với các Hướng dẫn thiết kế (Design Guidelines) hoặc những yêu cầu chung về chính sách. FBCs mang tính chế tài về mặt pháp lý và không có tính chất tư vấn, FBCs được soạn thảo đề đạt đến một tầm nhìn chung cho công đồng dựa trên các hình thức đã được kiểm nghiệm qua thời gian của đô thị.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Mặt cắt địa lý transect theo đề xuất của Patrick Geddes

Cần nhắc lại sự khác biệt của zoning với FBCs như sau: Trong khi zoning tạo ra sự phân loại sử dụng đất rạch ròi, chủ yếu quan tâm đến sử dụng đất, đồng thời triệt tiêu sự sống động của đô thị thì FBCs lại quan tâm chủ yếu đến hình thức công trình, đến không gian công cộng, và sử dụng đất hỗn hợp.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Patrick Geddes (1854-1932) ông tổ của khái niệm transect

SmartCode là một loại luật quy hoạch dựa theo hình thức, khác với các FBCs truyền thống ở chỗ, nó dựa trên khái niệm transect (còn được gọi là mặt cắt địa lý – sự bố trí liên tục môi trường sống của con người, từ phần đô thị hóa nhất đến phần nông thôn nhất). Theo đó, SmartCode cho phép quản lý một cách tổng quát môi trường đô thị và môi trường thiên nhiên để tạo dựng nên một hình ảnh đô thị với các phẩm chất quan trọng như: Trật tự và sự đa dạng, khuyến khích đi bộ và phát triển theo định hướng giao thông công cộng…

  • Smartcode chia đô thị thành các vùng T, mỗi vùng có đặc tính khác nhau, cho phép tạo ra sự đa dạng về nhà ở, không gian công cộng. Một số đặc điểm của SmartCode như sau:
  • Smart Code là một loại luật tổng thể về xây dựng và sử dụng đất đô thị;
  • Smart Code bao gồm quy hoạch phân khu sử dụng đất, thiết kế đô thị, quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng;
  • Smart Code cho phép triển khai áp dụng tầm nhìn của cộng đồng bằng việc “luật hóa” (coding) những kết quả mong muốn, thông qua Charrette;
  • Smart Code ủng hộ việc bảo tồn đặc tính của địa phương, xây dựng các khu trung tâm đô thị sống động, hỗ trợ hoạt động đi bộ và sử dụng đất đa dạng, phát triển giao thông công cộng, bảo tồn không gian mở, đảm bảo sự đa dạng về các loại nhà ở…;
  • Smart Code không ủng hộ sự phát triển đô thị tràn lan (urban sprawl), sự phụ thuộc vào ôtô, đánh mất không gian mở…;
  • Smart Code đề cập đến không gian hình thể của cộng đồng.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng) 18A12017 tckt 03 768x267

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Mô tả các vùng Transect cùng các chỉ định cho mỗi vùng T

Các nét chính của Quy chế quản lý quy hoạch và kiến trúc dựa theo luật SmartCode tại hạ lưu sông Trường Định

Mục tiêu của quy chế quản lý hình thức đô thị SmartCode áp dụng ở hạ lưu sông Trường Định là hướng tới sự phát triển bền vững, sử dụng đất hỗn hợp, phát triển theo định hướng giao thông công cộng và quy hoạch theo hướng hỗ trợ người đi bộ.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng) 18A12017 tckt 06 768x544

Dựa trên đặc điểm địa lý và tính chất đô thị cũng như nhu cầu bảo tồn của khu vực, tác giả đã phân vùng Trường Định thành các vùng T1 đến T6 (xem Hình 5). Mỗi vùng có một đặc tính đô thị riêng biệt; cường độ sử dụng đất đô thị tăng dần từ T1 đến T6. Trong đó T1 là vùng thiên nhiên nhất, không được phép xây dựng bất kỳ một công trình kiên cố nào. Còn T6 là vùng có mức độ đô thị hóa cao nhất, nơi cho phép xây cao tầng, thậm chí mật độ xây dựng có thể lên tới 100%.

Ngoài phần quy chế quy hoạch và kiến trúc được soạn thảo theo thể thức văn bản pháp luật Việt Nam, các tác giả còn cung cấp bản đồ quy chế giúp các bên liên quan có thể hiểu nhanh hình thức đô thị của khu vực.

SmartCode cho sông Trường Định bao gồm các điều khoản:

  • Điều 1: Các định nghĩa
  • Điều 2: Các điều khoản chung
  • Điều 3: Các tiêu chuẩn và bảng biểu
  • Điều 4: Các điều khoản cụ thể

Các phụ lục: Bản đồ quy chế quản lý hình thể đô thị

Trong đó điều 3 và điều 4 là hai điều quan trọng nhất. Điều 3 gồm các bảng biểu để tiện tra cứu; cung cấp cho người đọc một cái nhìn sơ bộ về các quy định cho tất cả các vùng transect, ví dụ: Công năng của các loại công trình, cường độ sử dụng đất đô thị, bãi đỗ xe… Bảng còn cung cấp thông tin để so sánh các vùng transect. Trong điều 3 còn có các mục chính như: Mục đích, Các điều khoản chung, định hướng chung cho cộng đồng, định hướng chung cho khu lân bang và các điều khoản cụ thể.

Điều 4 xác định một cách chi tiết các vùng transect, bao gồm vùng Transect tự nhiên T1, Vùng transect nông thôn T2, vùng ven đô T3, vùng đô thị T4, vùng trung tâm đô thị T5, vùng lõi đô thị T6, không gian dân sự CS. Điều 4 mô tả vị trí của công trình trong mối quan hệ với lô đất. Điều 4 còn xác định cấu trúc của công trình như hình dạng và hình thức của công trình, công năng và cường độ sử dụng đất trong mỗi vùng transect và mức độ sử dụng công trình.

Điểm mới trong Smartcode này là tác giả còn cung cấp 70 kiểu mẫu góp phần làm mềm hóa và đảm bảo sự đa dạng cho quy chế.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Vùng T3 với các kiểu mẫu kết hợp, như Nhà với mái hiên được kết hợp để đảm bảo tính mềm dẻo và thích ứng cho vùng T.
Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Vùng T6 với các kiểu mẫu được tích hợp vào. Ví dụ kiểu mẫu Nhà cao tầng được tích hợp vào vùng T6.

Như vậy, ngoài cách dùng thông thường quy chế còn đảm bảo sự mềm dẻo. Đây là một nét mới của SmartCode được đề xuất.

Kết luận

Quy chế quản lý hình thể đô thị theo luật SmartCode đảm bảo được nhiều yếu tố: Bảo tồn không gian mặt nước, bảo tồn các vùng nông nghiệp và khu vực thiên nhiên hoang dã, phát triển đất đô thị về phía hạ lưu; đồng thời góp phần phát triển đô thị đồng thời bảo tồn các vùng đất nông nghiệp, bảo tồn các hệ sinh thái nhạy cảm. Cuối cùng, đây là lần đầu tiên việc áp dụng các kiểu mẫu được nêu trong cuốn sổ tay vào quy chế SmartCode tại khu vực hạ lưu sông Trường Định.

Đề xuất quy chế quản lý hình thể đô thị theo định hướng luật Smart code cho khu vực hạ lưu sông Trường Định (Đà Nằng)
Hình ảnh một khúc sông Trường Định

Nguyễn Hồng Ngọc

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2018)


TÀI LIỆU THAM KHẢO

  • Alexander, C., Ishikawa, S., Silverstein, M., Jacobson, M., Fiksdahl-King, I., and Angel, S. 1977. A pattern language: towns, buildings, construction. London: Oxford University Press.
  • Smartcodecentral, n.d. ‘SmartCode Central’. Truy cập tại: http://www.smartcodecentral.com/ [Truy cập vào ngày 10 tháng 9 năm 2018].
  • Miami 21, 2010. Quy chế quản lý kiến trúc và quy hoạch thành phố Miami, bang Florida. Truy cập tại: http://www.smartcodecentral.com/ [Truy cập vào ngày 10 tháng 9 năm 2018].
  • Mikoleit, A. and Pürckhauer, M. (2011). Urban code. Cambridge, MA: MIT Press.
  • Transect.org. (2018). Center for Applied Transect Studies. [online] Truy cập tại: https://transect.org/natural_img.html [Truy cập vào ngày 26 tháng 2018].

Bạn cũng có thể thích